Zjawiska pogodowe, powodzie czy przerwy w dostawie prądu zdarzają się coraz częściej i mogą być groźne dla zdrowia. Osoby starsze są szczególnie narażone, ponieważ często przyjmują leki, korzystają z urządzeń medycznych lub mają ograniczoną mobilność. Właściwe przygotowanie, zarówno opiekuna, jak i seniora, pozwala na spokojniejsze reagowanie w sytuacjach kryzysowych. Niniejszy poradnik powstał na podstawie rządowego „Poradnika bezpieczeństwa” oraz zaleceń międzynarodowych organizacji humanitarnych. Opisane tu wskazówki skoncentrowane są na zaspokojeniu potrzeb osoby starszej, a nie na działaniach wojennych.
Planowanie i przygotowanie
Przygotowania powinny rozpocząć się w czasie pokoju. Nie odkładaj ich na później. Poznanie zagrożeń w swojej okolicy, stworzenie planu rodzinnego oraz skompletowanie zapasów umożliwi bezpieczniejsze funkcjonowanie w czasie kryzysu.
Budowanie sieci wsparcia
- Wybierz zaufanych pomocników – włącz rodzinę, sąsiadów, przyjaciół, opiekunów medycznych oraz organizacje społeczne do swojego planu. Część z nich może pomóc w ewakuacji, innych poprosisz o sprawdzenie stanu zdrowia seniora podczas dłuższej przerwy w dostawie prądu. Amerykański Czerwony Krzyż zaleca rozmowy z osobami z otoczenia na temat potrzeb, aby ustalić, kto i w jakiej sytuacji może pomóc.
- Omów komunikację – ustal sposoby kontaktu w przypadku przerwy w dostawach energii lub awarii sieci komórkowej. Warto przygotować listę numerów telefonów do najbliższych oraz przyjaciół i ustalić, kto poinformuje pozostałych o ewakuacji lub nagłej sytuacji.
- Zaangażuj seniora – omów plan i zadania z osobą, którą się opiekujesz. Pozwól jej wyrazić obawy i potrzeby. Dzięki temu będzie czuła się bezpieczniej, a Ty poznasz jej punkt widzenia.
Ocena potrzeb seniora
- Stan zdrowia i leki – sporządź listę chorób, alergii i stale przyjmowanych leków, z podaniem nazw handlowych i dawek. Zachowaj ją w kilku kopiach (papierowej i cyfrowej) i aktualizuj ją regularnie. W poradniku rządowym znajduje się gotowa tabela na takie informacje.
- Urządzenia medyczne – oceń, które urządzenia medyczne (np. koncentrator tlenu, inhalator, aparaty słuchowe, glukometr) wymagają stałego zasilania lub baterii. Zabezpiecz zapas baterii, akumulatorów lub generator prądotwórczy na wypadek przerwy w dostawie energii. Organizacje humanitarne podkreślają konieczność przygotowania planu awaryjnego dla leków wymagających chłodzenia.
- Dieta i ograniczenia ruchowe – upewnij się, że zapasy żywności uwzględniają dietę seniora (np. produkty bez cukru, niskosodowe). Sprawdź, jakie wsparcie będzie potrzebne do ewakuacji: czy wymagany jest wózek inwalidzki, laska lub inny sprzęt pomocniczy.
Dokumentacja i plan kryzysowy
- Plan kontaktów i miejsc spotkań – przygotuj rodzinną listę telefonów do osób, z którymi należy się skontaktować w razie kryzysu. Ustal również miejsce spotkania w pobliżu domu oraz alternatywne miejsce poza miejscowością zamieszkania na wypadek ewakuacji. Zaplanowanie takich punktów ułatwia odnalezienie się, gdy rozdzielicie się podczas ewakuacji.
- Plan ewakuacji – oznacz najbezpieczniejsze drogi ewakuacyjne z domu, a kluczowe wyłączniki gazu, prądu i wody oznacz jaskrawą taśmą; przećwicz wyłączanie ich z domownikami. Upewnij się, że senior potrafi samodzielnie otworzyć drzwi i wie, gdzie są przechowywane ważne rzeczy.
- Listy rzeczy – sporządź listę niezbędnych przedmiotów do plecaka ewakuacyjnego (leków, dokumentów, wody, żywności, środków higieny, latarki) oraz listę rzeczy przechowywanych w domu wraz z ich lokalizacją. W kryzysie działaj według tej listy, aby niczego nie zapomnieć.
Zapas domowy i plecak ewakuacyjny
Zaleca się przygotowanie zapasu na co najmniej trzy do siedmiu dni dla każdego domownika:
- Woda i żywność – zgromadź minimum 3 litry wody dziennie na osobę oraz żywność gotową do spożycia (np. konserwy, suchary, batony). Pamiętaj o żywności odpowiedniej dla stanu zdrowia seniora.
- Leki i apteczka – oprócz leków przyjmowanych na stałe zapewnij leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwwymiotne, gazy, bandaże, opatrunki na oparzenia, rękawiczki jednorazowe i maseczki FFP3. Amerykański Czerwony Krzyż zaleca posiadanie zapasu leków na co najmniej 30 dni oraz zapasu baterii do aparatów słuchowych i innych urządzeń.
- Środki higieny – papier toaletowy, chusteczki nawilżane, podpaski, pieluchy, środki dezynfekujące, worki na śmieci i wiadro z pokrywą.
- Oświetlenie i łączność – latarka i radio na baterie lub na korbkę, telefon z naładowaną baterią, powerbank, zapasowe baterie, świeczki i zapalniczka. Przygotuj krótkofalówki lub CB radio na wypadek braku sieci komórkowej.
- Inne przedmioty – koce, śpiwory, ciepła odzież, gotówka w różnych nominałach, taśmy i folie do uszczelniania okien, alternatywne źródło ogrzewania (np. piecyk gazowy, kominek).
- Plecak ewakuacyjny – spakuj go wcześniej, aby móc go szybko zabrać. Oprócz podstawowych rzeczy umieść w nim kopie dokumentów (dowód osobisty, recepty, karty ubezpieczeniowe), listę chorób i leków seniora, wodę, pożywienie, ubrania, zapas gotówki oraz środki higieny. Pamiętaj o akcesoriach do aparatu słuchowego, okularach oraz ładowarkach.
Przygotowanie domu i otoczenia
- Bezpieczeństwo w domu – przygotuj się na przerwy w dostawie wody, prądu, gazu i brak internetu. Wyposaż dom w gaśnicę i koc gaśniczy; regularnie sprawdzaj instalacje kominowe, wentylacyjne, gazowe i elektryczne. Ubezpiecz dom lub mieszkanie.
- Przestrzeń wolna od przeszkód – usuń zbędne przedmioty z korytarzy i klatki schodowej, aby ułatwić ewakuację seniora. Zabezpiecz okna i drzwi kołkami, kocami lub taśmami.
- Czujniki – zamontuj czujniki dymu, tlenku węgla i gazu oraz regularnie sprawdzaj ich działanie.
- Transport – utrzymuj samochód w dobrej kondycji technicznej i zatankowany; w pojeździe trzymaj apteczkę, gaśnicę, trójkąt ostrzegawczy, koło zapasowe, zestaw naprawczy i kartę ratowniczą. W razie kryzysu korzystaj z auta tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, aby nie blokować dróg ratunkowych.
Reagowanie w sytuacjach kryzysowych
Powódź
Podczas powodzi należy pamiętać o kilku kluczowych krokach:
- Pakuj plecak ewakuacyjny i bądź gotowy do wyjazdu, nawet jeśli uważasz, że woda nie zagrozi Twojemu domowi. Sprawdź, czy sąsiedzi – szczególnie osoby starsze i chore – nie potrzebują pomocy.
- Zabezpiecz dom – ułóż worki z piaskiem przy drzwiach i oknach, przenieś cenne przedmioty oraz urządzenia elektryczne na wyższe piętra i wyłącz instalacje elektryczne oraz gazowe.
- Przygotuj pojazdy – zaparkuj samochód w bezpiecznym miejscu i nie blokuj dróg ewakuacyjnych. Zadbaj o zwierzęta – zapas karmy, wody oraz transporter powinny być pod ręką.
- Śledź komunikaty – nie ignoruj ostrzeżeń pogodowych i poleceń służb ratowniczych. Jeśli zarządzą ewakuację, opuść zagrożony teren. W sytuacji braku możliwości ewakuacji wywieś flagę w widocznym miejscu (biała oznacza konieczność ewakuacji, czerwona – potrzebę pomocy medycznej, niebieska – potrzebę żywności i wody).
Długotrwały brak prądu (blackout)
Przerwy w dostawie prądu mogą trwać kilka dni. W takiej sytuacji ważne są następujące działania:
- Alternatywne źródła światła, ogrzewania i łączności – przygotuj latarki z zapasem baterii, radio na baterie lub korbkę, krótkofalówki. Rozważ zakup agregatu prądotwórczego oraz piecyka gazowego lub olejowego.
- Ładowanie urządzeń – naładuj powerbanki i telefony; ustaw tryb oszczędzania energii. Zadbaj o zapas baterii do aparatów słuchowych oraz zapasowe zasilanie dla urządzeń medycznych.
- Zapasy żywności i wody – podobnie jak w przypadku powodzi zgromadź żywność gotową do spożycia i co najmniej trzy litry wody na osobę dziennie.
- Gotówka – miej przy sobie gotówkę w różnych nominałach, ponieważ terminale płatnicze mogą nie działać.
- Oszczędzanie ciepła i energii – zgromadź domowników w jednym pomieszczeniu, aby ograniczyć straty ciepła; otwieraj lodówkę i zamrażarkę tylko w razie potrzeby i odłącz wszystkie urządzenia od sieci.
Inne zagrożenia
- Pożar – trzymaj w domu gaśnicę i koc gaśniczy; w przypadku pożaru wezwanie pomocy powinno być pierwszym krokiem, a ewakuacja powinna przebiegać szybko i bezpiecznie. Nigdy nie gaś wodą urządzeń elektrycznych ani płonących tłuszczów.
- Zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiacyjne i nuklearne – jeśli służby ogłoszą zagrożenie, zaalarmuj innych, opuść strefę niebezpieczeństwa lub uszczelnij pomieszczenia. Zamknij okna i otwory wentylacyjne, wyłącz klimatyzację, usuń skażone ubrania i umyj się pod bieżącą wodą. Nie jedz produktów narażonych na skażenie.
- Zagrożenia cyfrowe i oszustwa – weryfikuj informacje z różnych źródeł i nie rozpowszechniaj niepotwierdzonych wiadomości. Chroń dane logowania, aktualizuj oprogramowanie i korzystaj z dwuskładnikowego uwierzytelnienia.
Pierwsza pomoc
Umiejętność udzielania pierwszej pomocy jest szczególnie ważna, gdyż w czasie kryzysu służby medyczne mogą być przeciążone. Amerykański Czerwony Krzyż zaleca kursy pierwszej pomocy i resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Poniżej przedstawiono skrócone wskazówki zaczerpnięte z poradnika rządowego:
- Zadbaj o bezpieczeństwo własne i poszkodowanego. Nie przemieszczaj osoby, jeśli nie jest to konieczne.
- Sprawdź przytomność – potrząśnij za ramię i zapytaj: „Słyszysz mnie?”. Jeśli reaguje, zapytaj, co się stało.
- Wezwij pomoc – zadzwoń pod numer 112 lub poproś kogoś, aby zrobił to za Ciebie.
- Jeśli poszkodowany nie reaguje, poproś kogoś o przyniesienie defibrylatora (AED), sprawdź oddech, ułóż w pozycji bocznej ustalonej, a jeśli nie oddycha, rozpocznij resuscytację. Uciskaj klatkę piersiową na głębokość 5–6 cm z częstotliwością 2 uciski na sekundę i wykonuj 30 uciśnięć, a następnie dwa wdechy ratownicze. Gdy dostępny jest AED, użyj go zgodnie z instrukcją.
- Krwotok – załóż opatrunek uciskowy, a jeśli krwawienie nie ustaje, użyj opaski zaciskowej powyżej rany i zapisz godzinę jej założenia. Unikaj wychłodzenia poszkodowanego.
Higiena w kryzysie
Utrzymanie czystości zapobiega chorobom zakaźnym. W przypadku braku bieżącej wody można nałożyć plastikową torbę na wiadro, aby stworzyć prowizoryczną toaletę. Zużyte torby wyrzucaj do osobnego pojemnika. Nieprzyjemne zapachy neutralizuj trocinami, żwirkiem lub ziemią. Do higieny osobistej używaj nawilżanych chusteczek i płynów do dezynfekcji.
Rola opiekuna seniora
Opiekun seniora odgrywa kluczową rolę w przygotowaniach do kryzysu:
- Tworzenie zespołu – zgodnie z zaleceniami Czerwonego Krzyża należy zbudować zespół osób, które mogą wspierać seniora. Zawczasu należy spisać rutyny i potrzeby podopiecznego (mobilność, ograniczenia fizyczne i poznawcze, potrzeby transportowe, warunki zdrowotne, leki, urządzenia pomocnicze) i podzielić się tą informacją z zespołem.
- Planowanie różnych scenariuszy – opracujcie sposoby postępowania w zależności od rodzaju zagrożenia: czy możecie bezpiecznie pozostać w domu bez prądu? Jak zapewnić zasilanie urządzeń medycznych? Jak ewakuować się z użyciem wózka inwalidzkiego? gdzie się udać? Jak utrzymać chłodzenie leków?
- Zgromadzenie zapasów – organizacje humanitarne rekomendują przygotowanie dwóch zestawów: plecaka na minimum trzy dni oraz zapasu domowego na dwa tygodnie. W plecaku powinny się znaleźć najpotrzebniejsze rzeczy do szybkiej ewakuacji; w zapasie domowym – jedzenie, woda i leki na dwa tygodnie, zapasowe baterie i ładowarki, dokumenty oraz zapasy dla zwierząt.
- Bezpieczeństwo informacji i zdrowia psychicznego – ostrzeż seniora przed oszustwami i dezinformacją. Po kryzysie mogą pojawić się złe samopoczucie, stres i lęk; opiekun powinien obserwować objawy i korzystać ze wsparcia psychologicznego. Amerykański Czerwony Krzyż przypomina, że można skorzystać z linii wsparcia kryzysowego.
Podsumowanie
Bezpieczeństwo seniora w sytuacjach kryzysowych wymaga odpowiedniego przygotowania. Kluczowe jest zgromadzenie zapasów, stworzenie planu ewakuacji i kontaktów, dokumentacja medyczna oraz zbudowanie sieci wsparcia. Wiedza z zakresu pierwszej pomocy i higieny, a także umiejętność reagowania na zagrożenia takie jak powódź czy przerwa w dostawie prądu, pomogą chronić zdrowie i życie osoby starszej. Pamiętaj, że opiekun nie jest sam – warto korzystać z pomocy rodziny, sąsiadów i instytucji. Dobre przygotowanie przynosi poczucie bezpieczeństwa i spokoju.
